Koniko Yamamura.

 

Xanım Koniko Yamamura – yapon əsilli, illər əvvəl İmam Əliyə (əleyhis-salam) olan məhəbbəti səbəbilə buddizm dinini tərk edərək İslamı və Şiəliyi qəbul etmiş bir müstəbsirdir.
Xanım Koniko Yamamura təxminən 1916-cı ildə Yaponiyada, Aşiya şəhərində anadan olmuşdur. Hal-hazırda həyatının üçüncü onilliyindədir. Onu daha çox “şəhid Babayının anası” adı ilə tanıyırlar. O, yapon əsilli bir xanımdır ki, artıq uzun illərdir müsəlman və şiə olmuş və İranda yaşayır.

Bu mömin xanım təxminən 60 il əvvəl bir iranlı müsəlman gənclə tanış olub ailə qurduqdan sonra İslamı qəbul etmiş və təxminən iki il sonra həyat yoldaşı və bir neçə aylıq körpəsi ilə birlikdə İrana gəlmişdir. O, adını “Səba Babayi” olaraq dəyişmiş və dini kitabları o qədər mütaliə etmişdir ki, bu gün tam mənada bir İslam mütəxəssisinə çevrilmişdir. O, uzun illərdir İranda yaşayır və özünü iranlı müsəlman hesab edir. Qurani-Kərimə və Əhli-beytə (əleyhimus-səlam) olan məhəbbət və bağlılığı o dərəcədədir ki, 19 yaşlı oğlu (Muhəmməd) İranın müqəddəs müdafiə müharibəsində şəhid olmuşdur. Ondan danışarkən, ana məhəbbətindən doğan həsrətlə yanaşı, İslam və İran yolunda canını fəda etmiş belə bir övlada sahib olduğu üçün fəxr etdiyini bildirir. Bu yapon şəhid anası İslam dininin təbliği və yayılması məqsədilə xarici tələbə qruplarına qoşulur və İslamın təlimlərini onlara izah edir. Həmçinin uzun müddət müəllimlik fəaliyyəti ilə məşğul olmuş və bu sahədə dəyərli xidmətlər göstərmişdir.

İndi isə onun həyatının təfərrüatını bəzi xəbər agentlikləri tərəfindən onunla aparılmış müsahibəyə əsasən təqdim edirik:

Xanım Babayi! Siz buddist bir ailədə dünyaya gəldiyiniz üçün, yaxşı olardı ki, söhbətə ailənizdən başlayaq.

Mən Yaponiyanın “Kyodo” əyalətində, Aşiya şəhərində, buddist bir ailədə dünyaya gəlmişəm. Aşiya şəhəri o dövrdə əsasən varlı və imkanlı insanların yaşadığı, zadəganlara məxsus şəhərlərdən biri idi. Bu gün də dağa və dənizə yaxınlığına görə çox sakit bir bölgə sayılır və torpaq sahələri və evləri Yaponiyanın ən bahalı və ən yaxşı əraziləri sırasında yer alır. Mən həmin şəhərdə orta maddi vəziyyəti olan bir ailədə dünyaya gəlmişəm. Atam “Çociro Yamamura”, anam isə “Ayi Yamamura” idi və hazırda hər ikisi vəfat ediblər. Mənim iki bacım və bir qardaşım var idi. Hazırda yalnız bir bacım sağdır və Yaponiyada yaşayır.

Siz buddist dinini nə qədər tanıyırdınız və dini meyllərinizdə ailənin təsiri nə dərəcədə idi?

Mənim nənəm var idi və onunla çox yaxın münasibətim vardı. Xatırlayıram ki, ailə üzvlərimlə birlikdə buddist ayinlərini yerinə yetirirdim və ifadə və cümlələri atamdan, anamdan və xüsusilə də nənəmdən təqlid edirdim. Dünyanın bir çox ölkələrində nəvələr nənələri ilə çox səmimi olurlar. Mən də elə idim və vaxtımın çoxunu onunla keçirirdim. Buna görə də o, məni çox sevirdi və gördüyü hər bir işdə məni də iştirak etdirməyə çalışırdı ki, öyrənim. Əlbəttə, o zaman – iyirmi yaşdan aşağı olduğum dövrdə – bu sözlərin mənasını dərk edə bilmirdim və dinin mahiyyətini anlamaq barədə çox da düşünmürdüm. Əslində nənəm (Matsu) çox mömin bir buddist idi və məndən istəyirdi ki, ayinləri onunla birlikdə icra edim. Məsələn, hər səhər səhər yeməyindən əvvəl Budda dininə aid kitabı götürüb ölülərin xatirəsinə ayrılmış guşənin olduğu otağa daxil olurdu. O, dua oxumağa başlayırdı və mənə də deyirdi ki, onun kimi dua mərasimini yerinə yetirim.

Din mövzusundan kənar olaraq, həmin dövrdə əxlaqi dəyərlərə nə dərəcədə riayət edilirdi?

Nənəm çox israr edirdi ki, dürüst insan olum. Həmişə deyirdi ki, əgər yalan danışsam, cəhənnəmə gedəcəyəm. Cəhənnəmi isə belə təsvir edirdi: qorxulu bir yerdir, ilanlarla, əjdahalarla və əqrəblərlə doludur və orada yalançı insanların dillərini çəkirlər. Eyni zamanda, anamdan da çox gözəl davranışlar öyrənmişəm. Məsələn, o illərdə Yaponiyada kişi mərkəzli və ata hakimiyyətinə əsaslanan bir mədəniyyət vardı. Yəni ailənin bütün işlərini ata müəyyənləşdirirdi və hamı ona itaət etməli idi. Anam çox mehriban və atama itaət edən bir qadın idi və həmişə mənə və bacılarıma deyirdi ki, evləndikdən sonra həyat yoldaşımıza tabe olmalıyıq. Mən də cənab Babayi ilə evləndikdən sonra bütün məsələlərdə ona itaət etməyə çalışırdım.

İranlılar və müsəlmanlar haqqında məlumatınız nə qədər idi?

Yaponiyada insanlara heç vaxt İranla bağlı real xəbərlər çatmır. Buna görə də İran həyatı haqqında heç bir məlumatım yox idi. Yalnız bilirdim ki, müsəlmanlar donuz əti yemirlər və iranlı kişilər dörd qadınla evlənirlər. Atam deyirdi: “Necə olur ki, həyatını bir neçə nəfərlə bölüşmək istəyirsən?” Mən isə cavab verirdim ki, həyat yoldaşıma etibar edirəm. İrana gəldikdən sonra başa düşdüm ki, İran haqqında yayılan xəbərlər doğru deyilmiş.

Mərhum həyat yoldaşınızı xatırlatdınız. Necə oldu ki, iranlı bir müsəlman kişi ilə tanış oldunuz, ona maraq göstərdiniz və nəhayət öz dininizi dəyişdirdiniz?

Cənab Babayi 1958-ci ildə Yaponiyada ticarətlə məşğul olan iranlı tacirlərdən biri idi. Mən 21 yaşında idim və bir ingilis dili kursunda təhsil alırdım. O, dostlarından biri ilə birlikdə bir neçə dəfə bizim kursa gəlmişdi. Elə orada onunla söhbət etdim və tanış olduq. Əlbəttə, o, bir iranlıya xas zirəkliyə sahib idi və ailəmizlə tanış olan tacir dostlarından birini müxtəlif bəhanələrlə bir neçə dəfə evimizə göndərirdi ki, atama İran mədəniyyəti, İslam və öz ailəsi haqqında danışsın. Məhz bu söhbətlər zamanı atam müəyyən qədər onun ailəsi ilə tanış oldu. Nəhayət, biz bir-birimizi daha yaxından tanıdıq və bir müddət sonra o, mənə evlilik təklif etdi. Lakin ailəmin ciddi etirazı ilə qarşılaşdı. Bir il çəkdi ki, cənab Babayi ailəmi bu evliliyə razı sala bilsin.

Nəhayət, Yaponiyadakı məscidlərin birində müsəlman oldum və evləndik. Yaponiyada qızlar evləndikdən sonra adlarını dəyişirlər. Lakin İranda bu adətin olmadığını bildikdən sonra yapon adımı dəyişmək istəmədim. Ancaq sonralar İranda məni Səba və xanım Babayi adı ilə tanıyırdılar.

İlk övladımız Yaponiyada dünyaya gəldi və onun adını “Salman Farsi”nin xatirəsinə Salman qoyduq. 1960-cı ildə – Salman on aylıq olanda – İrana gəldik. Əvvəlcə həyat yoldaşımın ailəsi ilə birlikdə yaşayırdım. İran o dövrdə çox qarışıq şəraitdə idi. Çadra geyindiyim zaman çoxlu kinayəli sözlər eşidirdim, lakin buna əhəmiyyət vermirdim.

İrana gəlişimizdən bir il sonra Allah bizə bir qız övladı nəsib etdi və adını Bəlqis qoyduq. 1963-ci ildə isə başqa bir övladım dünyaya gəldi və onun adını Muhəmməd qoyduq.

Həmin dövrün mədəniyyətində qeyri-yapon bir insana maraq göstərmək əxlaqsızlıq sayılırdımı?

Əksinə, yapon cəmiyyətində digər ölkələrin insanlarına qarşı çox mənfi baxış var idi. Elə bir şəkildə ki, bir əcnəbi ilə evlənmək rüsvayçılıq hesab olunurdu. Mənim ailəm də bu cür düşüncəyə sahib idi. Cənab Babayi ilk dəfə mənimlə evlənmək təklifini irəli sürəndə, atam çox sərt şəkildə etiraz etdi. Lakin həyat yoldaşımın yapon dostu bilirdi ki, bu baxışı dəyişmək mümkündür. Təxminən bir il ərzində atamla cənab Babayi, onun işi və ailəsi haqqında danışdı və atam müəyyən qədər razı oldu.

Ailənizin İslam dini haqqında fikri necə idi?

Ailəmin cənab Babayi ilə evliliyimə əsas etiraz səbəbi yalnız onun yapon olmaması idi. Onların İslam dini haqqında heç bir məlumatı yox idi və cənab Babayi dedi ki, onunla evlənmək üçün müsəlman olmalıyam – ailəm buna etiraz etmədi. Əlbəttə, o zaman mən də 21 yaşında idim və həmin vaxta qədər müxtəlif dinlər haqqında araşdırma aparmamışdım və bu mövzuda ciddi məlumatım yox idi. Ailəm bir iranlı müsəlman kişi ilə evlənməyimə razılıq verdikdə, İslam haqqında elə də çox məlumatım yox idi və zaman keçdikcə tədricən çox şey öyrəndim.

Yadımdadır, dil kursunda azan vaxtı çatanda cənab Babayi sinifin bir küncündə dayanıb namaz qılırdı. Bu davranış bir çox tələbənin onun yanına gəlib soruşmasına səbəb oldu ki, bu ayaq üstə durmaq, əyilmək və səcdə etmək nə deməkdir?! Mən də maraqlı olduğum üçün tədricən namaza və İslam dininə maraq göstərməyə başladım. Əlbəttə, zahirdə buddist idim. Çünki buddist bir ailədə dünyaya gəlmişdim və müsəlman olana qədər Budda dini haqqında da elə də çox şey bilmirdim. Lakin İslam dini ilə tanış olduqdan sonra tədricən anladım ki, İslam ən kamil dindir və Budda dininin, əslində, heç bir mənası yoxdur. Məsələn, İslam dinində öyrənirik ki, Allah təkdir və bütün aləmlərin yaradıcısı və Rəbbi yalnız Allahdır. Halbuki buddistlər kainatdakı hər bir ünsürün ayrıca bir tanrısı olduğuna inanırlar. Aydındır ki, belə bir inanc düzgün deyil və dünyanın bir neçə tanrısının olması mümkün deyil. Çünki bu halda dünya nizamsızlığa düşər və bu gün varlıq aləminə hakim olan tarazlıq və nizam aradan gedər.

Belə çıxır ki, siz İslam adətlərini həyat yoldaşınızdan öyrənmisiniz.

Bəli, doğrudur. Yadımdadır, həyat yoldaşım ilk dəfə Allah qarşısında səcdə etməyi mənə öyrədəndə bu, mənim üçün çox qəribə idi. Həmin vaxta qədər heç kimin qarşısında səcdə etməmişdim. Əlbəttə, yaponlar başqalarının qarşısında təzim etməyə adət ediblər və namazdakı rüku və səcdəyə bənzər hərəkətləri digər insanların qarşısında edirlər. Həyat yoldaşımdan soruşdum ki, biz kimin qarşısında səcdə etməliyik. O dedi ki, bizə bu qədər nemət bəxş edən varlığın qarşısında səcdə etməliyik və ən azı gündə üç dəfə namazda Ona şükür etməliyik. Mən bu işi gördükdə tam anladım ki, hər bir səcdə ilə insanın öz Rəbbi qarşısındakı təkəbbürü sınır və insan təvazökar olur. Bu mənim üçün çox maraqlı idi ki, alnımızı – bədənimizin ən yüksək hissəsini – Allah qarşısında torpağa qoyuruq ki, öz acizliyimizi xatırlayaq.

Evləndikdən dərhal sonra həyat yoldaşınızla birlikdə İrana gəldinizmi?

Xeyr, çünki ailəm mənim bir iranlı kişi ilə evlənməyimə böyük çətinliklə razı olmuşdu və bizdən xahiş etdilər ki, ilk övladımız dünyaya gələnə qədər Yaponiyada qalaq. Biz də ilk oğlumuz (Salman) dünyaya gələnə və təxminən on aylıq olana qədər “Kobe” şəhərində qaldıq, ondan sonra İrana gəldik. Burada da bir müddət yoldaşımın qardaşının ailəsinin yanında yaşadıq. O zaman İslam qaydaları, paklıq və nəcasət məsələləri barədə düzgün məlumatım yox idi. Həyat yoldaşımın ailəsi bu məsələləri tədricən mənə öyrətdi və heç vaxt bilmədən etdiyim səhvlərə görə elə bir davranış göstərmədilər ki, narahat olum.

Birinci övladınızın adını niyə “Salman” qoydunuz? Onun üçün yapon adı seçmək istəmirdinizmi?

O zaman mən artıq müsəlman idim və şübhəsiz ki, həyata baxışım dəyişmişdi. Həyat yoldaşım mənə “Səba” adını verdi. Əlbəttə, şəxsiyyət vəsiqəmdə adım yenə də “Koniko Yamamura”dır, lakin iranlı tanışlarım və ailəm məni “Səba Babayi” adı ilə çağırırlar. Bildiyiniz kimi, “Salman” əvvəlcə zərdüşti dininə mənsub olan və atəşpərəstlik edən bir iranlı şəxs idi, lakin İslam dini ilə tanış olduqdan sonra Allaha iman gətirmişdi.

Bir iranlı müsəlman kişi ilə həyat sürməyinizdən razısınızmı?

Bəli, cənab Babayi çox mehriban və xoşxasiyyət insan idi, hərçənd maddi məsələlərdə bir qədər sərt idi. O, tacir idi və maddi vəziyyəti yaxşı idi, lakin çox sadə yaşamaq istəyirdi. O, adətən mal-dövlətini Allah yolunda xərcləyirdi. Yadımdadır, bir dəfə evimizin damı güclü yağışdan sonra çatlamışdı və damdan su axırdı. Nə qədər təkid etdim ki, damı əsaslı şəkildə təmir etdirsin, qəbul etmirdi və deyirdi ki, bu cür də yaşamaq olar. Axırda dostlarından biri onu evi təmir etdirməyə razı saldı.

Ümumilikdə onunla yaşamaqdan çox razıyam və həmişə Allaha şükür edirəm ki, buddist kimi yox, müsəlman kimi dünyadan köçəcəyəm. Həyat yoldaşım zarafatla deyirdi ki, Allaha şükür etməlisən ki, səni də müsəlman edən belə bir müsəlman kişi ilə evlənmisən. Allahın lütfü ilə üç övladımız oldu: Salman, Bəlqis və Muhəmməd. Əlbəttə, Məhəmməd 19 yaşında olarkən Fəkkə bölgəsində gedən müharibədə şəhid oldu.

Oğlunuz Muhəmməddən danışın. Sizin verdiyiniz Ələvi tərbiyəsilə cəbhəyə yollanmışdı?

Bəli. Müharibə başlayandan sonra, cəmi 19 yaşı olmasına baxmayaraq, cəbhəyə yollandı və İslam və Şiəlik yolunda canını fəda etməkdən çəkinmədi.

Şəhid oğlunuzun əxlaq və davranışından bir az danışın.

O, din məsələlərinə qarşı çox həssas idi və dini işlərə böyük həvəsi vardı. Muhəmməd ilk dəfə “Müslim ibn Əqil” (ə) əməliyyatında iştirak etdi. Oradan mənə məktub və vəsiyyətnamə göndərdi. Muhəmməd dağa dırmanmağı çox sevirdi və bir neçə dəfə Dəmavənd dağını fəth etmişdi. Dostu mənə danışırdı ki, qüvvələr bölgəyə yola düşməzdən əvvəl Muhəmməd döyüşçülərin çantalarını götürür, onları çəkir və sonra yenidən sahiblərinə qaytarırdı ki, yürüş zamanı çantaların ağırlığı üzündən əziyyət çəkməsinlər.

Salman da Muhəmməddən bir müddət sonra cəbhəyə göndərildi. O zaman mexanika mühəndisi idi. Muhəmməd ona demişdi: “Cəmiyyətin sizin xidmətinizə ehtiyacı var. Siz qalın, mən cəbhəyə gedirəm.”

Muhəmməd 1983-cü ildə diplomunu aldı və ali məktəb imtahanında iştirak etdi. İmtahanın birinci mərhələsindən keçdi. Elə həmin vaxt dostları ilə birlikdə cəbhəyə getmək qərarına gəldi. Heç vaxt onun cəbhəyə getməsinə mane olmaq istəmədim, yalnız xahiş etdim ki, imtahanın ikinci mərhələsinin nəticələri gəldikdən sonra getsin, lakin qəbul etmədi. Cəbhədə olarkən telefonla danışdıq və dedi: “Buradakı torpaqlar şəhidlərin qanı ilə islanıb və mən geri qayıda bilmərəm.” Nəhayət, Muhəmməd “Vəlfəcr-1” əməliyyatında şəhid oldu.

Muhəmmədin ali məktəb nəticəsi şəhadətindən bir ay sonra gəldi. O, Elm və Sənaye Universitetinə qəbul olunmuşdu. Dostları deyirdilər: “Kaş Muhəmməd sağ olaydı və universitetə gedəydi.” Onlara cavab verdim: “İmam buyurmuşdur ki, cəbhə ilahi universitetdir. Muhəmməd iki universitetə qəbul olunmuşdu.”

Təhsil aldığı dövrdə bir gün Muhəmməd məndən xahiş etdi ki, saçını kəsim. Saçını qısaltdım, lakin yaxşı alınmadı. Gecə onu bərbərə apardım. Cəbhəyə yola düşməzdən əvvəlki son gün yenə məndən xahiş etdi ki, saçını kəsim. Əvvəl qəbul etmədim, lakin Muhəmmədin israrından sonra saçını kəsdim. Bu dəfə yaxşı alınmışdı. Kreslodan qalxanda Muhəmmədi uzun boylu bir gənc kimi gördüm. Daxilimdə dedim ki, o şəhid olacaq.

Bəlqis Babayi:
Muhəmməd o dövrdəki bir çox yeniyetmə oğlanlar kimi İslama aşiq idi. Onun evdə yaxşı həyat şəraiti vardı, maddi və mənəvi baxımdan heç bir çatışmazlıq hiss etmirdi, lakin İslamı və İranı müdafiə etmək üçün digər gənclərin yanında olmağı üstün tuturdu. Anam da, hərçənd əsli Yaponiyadan olsa da, Muhəmmədin cəbhəyə getməsinə kömək edirdi və indi də oğlunun İran və İslam uğrunda şəhid olmasından razıdır.

Muhəmmədin şəhid olması xəbərini necə aldınız?

Muhəmmədin dostu bir kitab vermək bəhanəsi ilə evimizə gəldi. Boğazının düyünləndiyindən başa düşdüm ki, nəsə demək istəyir, lakin deyə bilmədi və getdi. Elə həmin gecə məsciddən onun şəhadət xəbəri bizə çatdırıldı. Muhəmmədin şəhadətindən bir həftə sonra onun əşyalarını aldım. O vaxt özümü saxlaya bilmədim. Elə bil ürəyim partlayırdı. Ağlamırdım, yalnız davamlı olaraq əlimlə sinəmə vururdum. Orada anladım ki, İmam Hüseyn (əleyhis-səlam) üçün sinə vurmağın fəlsəfəsi insanın tapdığı bir rahatlıqdır.